جستجوی مقالات فارسی – بررسی تحریم بخش نفت و گاز ایران با بهره گرفتن از نظریه بازxadیxadها

۳-۶ پیشینه تحقیق ۴۷
فصل چهارم: نظریه بازیxadها و تحلیل تحریم در بخش انرژی ایران
۴-۱ مقدمه ۵۲
۴-۲ بازی ایستا . ۵۲
۴-۲-۱ مجموعه بازیکنان ۵۲
۴-۲-۲ استراتریxadها . ۵۵
۴-۲-۳ پیامد بازیکنان . ۵۶
۴-۲-۴ تعادل نش . ۶۱
۴-۳ بازی پویا ۶۲
۴-۴ معادلات رفتاری بازیکنان ۶۸
فصل پنجم: خلاصه، نتیجه گیری و پیشنهاد . ۷۴
منابع . ۸۰
۱ مقدمه
“تحریم xadهای اقتصادی[۱] به عنوان ابزاری برای نیل به اهداف سیاست خارجی استفاده میxadشوند. به همین علت دولت امریکا در پیشبرد سیاست خارجی خود به تحریمxadهای اقتصادی روزافزون متوسل میxadشود.” (علیخانی ، ۱۳۸۰)
از نظر “باری ای کارتر[۲]” تحریمxadهای اقتصادی به معنی “تدابیر قهرآمیز اقتصادی علیه یک یا چند کشور برای ایجاد تغییر در سیاستxadهای آن کشور است و یا دست کم بازگوکننده نظر یک کشور درباره این قبیل سیاست هاست.”
“بدین ترتیب عبارت “تحریمxadهای اقتصادی” به معنی اقدامات غیرنظامی است ک بر انتقال کالا، خدمات و یا سرمایه به یک کشور خاص، تأثیر نامطلوبی میxadگذارد و هدف از برقراری آن تنبیه یا مجازات و یا وادار ساختن آن کشور به تطبیق خود با اهداف سیاست دولت تحریمxadکننده از اقدامات و رفتارهای آن کشور است.” (بهروزیxadفر، ۱۳۸۳)
تحریمxadهای اقتصادی در طول قرنها جزئی از مهارتهای دیپلماتیک بوده و هست. اساسأ تحریمxadها برای حصول اهداف متفاوتی مورد استفاده قرار میگیرند و بعضی مواقع بصورت اقدامات قهری اتخاذ شده سیاست خارجی به جز جنگ، ابزار چندجانبه دیپلماسی بازدارنده، استراتژی برای ایجاد تغییرات سیاسی و اجتماعی در کشور هدف، یا حتی مقدمهxadای بر جنگ میxadباشد.
تحریم علیه ایران از جانب کشورهای غربی و در جهت توقف در پیشرفت برنامه اتمی ایران شکل گرفت. این تحریمxadها تا کنون نتوانسته بر روی برنامه اتمی ایران تاثیرگذار باشد، بلکه تاثیرات منفی بر روی اقتصاد ایران گذاشته است. این تحریمxadها در زمینه xadهای اقتصادی، علمی، سیاسی، فروش سلاح و مهمات میxadباشد. این تحریمxadها بخش نفت و گاز ایران را شامل نمیxad شود، اما تحریمxadهای یکxadجانبه امریکا و فشارهای این کشور بر شرکتxadهای نفت ی متقاضی به سرمایه xadگذاری در ایران موجب شده آنها تمایلی به انعقاد قرارداد جدید نداشته باشند.
نخستین تحریم جامع سراسری علیه ایران در دوران معاصر، تحریم بریتانیا علیه ایران بمنظور واکنش در برابر انتخاب دکتر محمد مصدق به وزارت بود که هدف ملیxadسازی صنعت نفت را دنبال میxadکرد. اولین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران در زمان نخستxadوزیری محمد مصدق و بمنزله واکنش علیه ملی شدن صنعت نفت ایران صادر شد. امریکا نیز در سال ۱۹۸۰تحریمxadهای اقتصادی وسیعی را در واکنش به تصرف سفارت آمریکا در تهران علیه ایران وضع نمود. در سال ۱۹۹۵، بیل کلینتون رئیس جمهور وقت آمریکا اقدام به وضع تحریمهایی نمود که به موجب آن شرکتهای نفتی آمریکایی از سرمایهگذاری در طرحهای نفت و گاز ایران منع شده بودند. همچنین روابط بازرگانی با ایران نیز یکجانبه قطع گردید در سال ۱۹۹۶ کنگره قانون تحریم ایران ـ لیبی را تصویب کرد که مشخصه عمده آن تحریم سرمایهگذاریها در پروژههای نفت و گاز دو کشور بود.
در ژوئن ۲۰۱۰ نیز قانون تحریمهای یکجانبه در کنگره آمریکا علیه سیستم بانکی و انرژی ایران به تصویب رسید. به موجب این قانون، شرکتهای خارجی که به پیشرفت صنعت نفت ایران کمک کنند و همچنین بانکهای خارجی که زمینه دسترسی ایران به سیستم مالی بینالمللی را فراهم کنند، از فعالیت گسترده در ایالات متحده و دریافت امتیازهای مالی منع خواهند شد. گفتنی است تاکنون شمار بانکهای ایرانی جای گرفته در فهرست تحریمهای آمریکا به ۲۱ بانک رسیده است.
بطور کلی دلایل و اهداف وضع تحریم عبارتند از:
– تمایل به تأثیرگذاری در سیاستxadها یا حتی ایجاد تغییر در نظام سیاسی یک کشور.
– تنبیه و مجازات یک کشور به علت سیاستxadهای آن کشور و نشان دادن مخالفت خود با سیاستxadهای هدف تحریم.
– ایجاد تغییر در نظام سیاسی کشور هدف تحریم و بوسیله ایجاد بیxadثباتی در آن کشور.
– کاهش توان نظامی کشور هدف.
– برحذر داشتن کشور تحریمxadشده از تعقیب برخی سیاستxadهای ناخوشایند در آینده (بازدارندگی).
– برای برخی محافل داخلی کشور تحریمxadکننده مسجل شود که دولت آن کشور در صورت اقتضا برای تعقیب منافع ملی خود اقدام میxad کند.
و اهمیت رابطه با ایران را برای امریکا میxadتوان اینگونه بیان کرد:
– دارا بودن منابع انرژی عظیم مانند نفت و گاز.
– وجود بازارهای مصرفی و پرسود برای کالاهای خارجی.
– موقعیت جغرافیایی حساس و استراتژیک ایران.
– برخوردار بودن ایران از جایگاه بانفوذ در میان کشور های اسلامی.
– تشویق ایران برای تغییر در تخصیص منابع تا این کشور نتواند از طریق گسترش سلاحهای کلاسیک و فعالیتxadهای هستهxadای، منافع امریکا و دوستان آنرا تهدید کند. (عرفانی راد، ۱۳۸۰)
– تبدیل ایران به پایگاهی در خدمت اهداف و منافع امریکا.
هم چنین از میان علل تحریم ایران از سوی امریکا می توان به موارد زیر به طور خلاصه اشاره کرد:
– اهداف و منافع امریکا در خلیج فارس و تهدیدی که از طرف ایران متوجه آنهاست.
– تلاش ایران باری دستیابی به تسلیحات هسته ای و سایر انواع تسلیحات کشتار جمعی.
– نقض حقوق بشر توسط ایران.
– اتخاذ سیاستxadهایxad خصمانه علیه منافع ایران.<

br />تحریمxadها معمولا به دو شکل دوجانبه و چندجانبه (بین المللی) توسط دولتxadها علیه کشورهای رقیب یا دشمن اعمال میxadشوند تا از طریق آن دولت یا دولتxadهای تحریمxadکننده به اهداف سیاسی خود دست یابند.
در خصوص استفاده ایران از تسلیحات هستهxadای تاکنون بارها قطعنامهxadهایی از سوی شورای امنیت مبنی بر تحت فشار قرار دادن ایران از سوی دیگر دولتxadها به ایران صادر شده است. که اولین قطعنامه در این زمینه در دسامبر ۲۰۰۶ و آخرین قطعنامه در تاریخ ژوئن ۲۰۱۰ به تصویب شورای امنیت رسیده است.
“لذا چگونگی برخورد و مقابله با نظام حکومتی جدید ایران در سالهای بعد از ۱۹۷۹ همواره یکی از متون سیاست خارجی و مباحث استرتژیک دولت امریکا بوده است. در این مقطع زمانی همواره رفتار مقابلهxadگرایانه دولت آمریکا به عنوان موضوعی محوری وتعیینxadکننده بر سرنوشت سیاسی این کشور تأثیر گذاشته است.” ( عرفانیxadراد، ۱۳۸۰ )
“از بعد از استقرار نظام حکومتی جدید ایران در زمستان ۱۹۷۹، ایالت متحده امریکا بارها از این ابزار علیه ایران استفاده نموده که مهم ترین آن [۳]ILSA میxadباشد.
ایالت متحده امریکا به عنوان یکی از بزرگترین مصرفxad کنندگان و واردکنندگان و نیز دومین تولیدکننده نفت خام جهان به شمار میxadرود. بنابراین سیاستxadها واقدامات این ابرقدرت اقتصادی جهان، تأثیرات قابل توجهی بر بازارهای انرژی ونیز تولیدکنندگان و مصرفxad کنندگان عمده انرژی جهان بر جای خواهد گذاشت.” (بهروزیxadفر، ۱۳۸۳)
“یکی از اقدامات قابل توجه امریکا تهدید به اعمال مجازات کشورهایی است که در طرحهای توسعهxadای حوزهxadهای جدید نفتی ایران سرمایه xadگذاری نمایند. بطوریکه قانون تکمیلی ژولای ۱۹۹۶ در مورد تحریم ایران و لیبی تقریبا تمامی تجارت دوجانبه را که درآن شرکتxadهای خارجی در سال بیش از ۴۰ میلیون دلار در حوزهxadهای جدید نفتی ایران سرمایه xadگذاری نمایند را ممنوع کرد. البته این سقف در سال ۱۹۹۷ به ۲۰ میلیون دلار در سال کاهش یافت.” (بهروزی فر، ۱۳۸۳)
از سویی با توجه به اهمیت بسیار زیادی که برداشت از میدانxadهای مستقل و مشترک منطقه برای دولت ایران دارند به نظر میرسد که ایران باید همچون شرکای خود و دیگر کشورهای منطقه نسبت به گسترش و توسعه میادین نفتی وگازی خود اقدام کند. ازجمله اقدامات لازم برای شتاب بخشیدن به این مورد اقدام به جلب مشارکت بیشتر شرکتxadهای بین xadالمللی نفتی با توجه به تجهیزات پیشرفته آنها میxadباشد. درحالیکه ایران برای جلب شرکتxadهای غیرامریکایی و ترغیب آنها به سرمایه xadگذاری در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی خود علیرغم تحریمxadهای امریکا مجبور بوده و هست تا هزینهxad های بیشتری بپردازد. ضمن اینکه در صورت ادامه روند فعلی قطعا زیانهای جبرانxadناپذیری متوجه کشور و وضعیت نفت یکصد ساله ایران خواهد شد.
در این میان کاهش درآمدهای حاصل از برداشت از مخازن مشترک و برداشت حداکثری کشورهای همسایه موضوعی است که نباید بسادگی از کنار آن گذر کرد. (www.mehrnews.com)
از سویی با توجه به برنامه سایر کشورها که خواهان افزایش میزان پتانسیل خود هستند ایران عملأ جایگاه دوم خود را در اوپک از دست خواهد داد. (www.naftnews.com)
از طرفی دیگر اگر درآمد ملی تحققxadیافته با آنچه که در برنامه توسعه آمده است متفاوت باشد، این به معنای عدم تحقق اهداف برنامه توسعه اقتصادی است که برای دولت ایران چندان مطلوب نیست. پس دولت باید راهی را انتخاب کند که درآمد ملی افزایش یابد که با توجه به وابستگی ایران به درآمدهای نفتی راه حل موردنظر وی این است که منابع نفتی خود را گسترش دهد و برای این منظور از حضور شرکتxadهای بین xadالمللی نفتی در منطقه استفاده کند و ظرفیت تولید خود را افزایش دهد.
۱-۲- اهداف تحقیق

1. بررسی تأثیر تحریم بر میزان برداشت از منابع نفت وگاز ایران.
2. بررسی تأثیر تحریم بر سرمایه xadگذاری شرکتxadهای نفتی بین xadالمللی در منابع نفت و گاز ایران.
3. بررسی اثرات تحریم بر منافع امریکا.
4. پیشبرد مطالعات و بررسیxadهای علمی در این زمینه.
5. شناسایی راهxadکارهای علمی وعملی مقابله با این نوع تحریم با بهره گرفتن از تئوری بازیxadها.

۱-۳- سوالات تحقیق
بر اساس تحقیقات انجام گرفته در زمینه تحریمxadهای اعمال شده مشاهده شده که این تحریمxadها اثرات منفی بر اقتصاد ایران گذاشته است. با توجه به اهمیت بسیار این اثرات اقتصادی بر بخش نفت و گاز ایران در اینجا این سوال وجود دارد:
تحریم بخش نفت و گاز ایران از طریق تعامل بین ایران، امریکا و شرکتxadهای بین xadالمللی چه تاثیری بر روند رشد و توسعه این بخش دارد؟
۱-۴- فرضیه xadها
تحریم بخش نفت و گاز ایران از طریق عدم تعامل بین ایران، امریکا و شرکتxadهای نفتی باعث تأخیر در رشد و توسعه این بخش شده است.
۱-۵- ضرورت انجام تحقیق
با توجه به اهمیت بسیار زیادی که میدانهای مشترک برای منطقه دارند و کشورهای منطقه از مدتها قبل بهره برداری از این میدانهای مشترک را آغاز کرده اند به نظر میرسد ایران نیز باید در راستای رقابت با شرکای شیخxadنشین خود شتاب بیشتری به برداشت از این میادین مشترک دهد. با توجه به روند رو به رشد افزایش استفاده از تحریمxadها ایران در روابط بینxadالملل خود با مشکل مواجه شده است از سویی منابع عظیم نفت و گاز ایران نیاز به بهره xadبرداری با سرعت بیشتر دارد و بخش عظیمی از تحریمxadهای آمریکا علیه این منابع عظیم می-باشد.
لذا با توجه به کمبود محسوس مطالعات و بررسیxadهای علمی و دانشگاهی درباره این موضوع باید در این زمینه مطالعاتی صورت گیرد بلکه بتواند افقی را برای دستxadاندرکاران و مدیران اقتصادی و سیاسی کشور مشخص نماید.
۱-۶- روش تحقیق
روش بکار رفته برای تجزیه و تحلیل اطلاعات در این تحقیق، روش تحلیلی – توصیفی است و نتایج اقدامات امریکا علیه ایران در مقاطع زمانی مختلف با مشاهده وضعیت وکمیت وکیفیت مورد توصیف و تحلیل قرار میxadگیرد. لیکن مبانی نظری موضوع را نظریه بازیxadها تشکیل میدهد.

۱-۷- جنبه جدید بودن و نوآوری
این پژوهش از دو جنبه نوآوری دارد. اول اینکه مطالعات معدودی اثرات تحریمxadهای اقتصادی را بصورت کمی مورد مطالعه قرار دادهxadاند. تمامی مطالعات صورتxad گرفته در ایران، اثرات تحریم را بصورت کیفی وتحلیلی مورد بررسی قرار دادهxadاند. این مطالعه اولین مطالعهxadای است که تحریم بخش نفت و گاز ایران توسط امریکا را بصورت کمی بررسی میxadنماید. بعد دیگر نوآوری در روش تحقیق است، تحلیل این موضوع به کمک نظریه بازیها از نوآوریهای این پژوهش به شمار میxadآید.
۲-۱- مقدمه
صنعت نفت، گاز و پتروشیمی طلایهxadدار توسعه صنعتی و فناوری کشور میxadباشند. این صنایع با سابقه تاریخی طولانی و گستردگی زیاد خود، نقش مهمی در توسعه ملی دارند و پایه اقتصاد کشور را تشکیل میxad دهند. دهها طرح کلان عمرانی در این صنایع توسط متخصصین و شرکتهای ایرانی، ثبت اختراعات و مقالات علمی متعدد در مراکز تحقیقاتی و ابسته به آن و مواردی از این دست گواه تلاشهای انجام شده در جهت توسعه فناوری در این صنعت است.
ایالات متحده امریکا، به عنوان یکی از بزرگترین واردکنندگان و مصرفxad کنندگان و نیز دومین تولیدکننده نفت خام جهان از بزرگترین بازیگران عرصه انرژی جهان به شمار میxadرود. بنابراین سیاستxadها و اقدامات این ابرقدرت اقتصادی جهان تاثیرات قابل توجهی بر بازار جهانی انرژی و واردکنندگان و تولیدکنندگان عمده انرژی جهان بر جای خواهد گذاشت.
یکی از اقدامات ایالات متحده امریکا اعمال تحریم علیه کشورهای عمده تولیدکننده نفت از جمله ایران میxadباشد. این تحریمxadها اثرات بلندمدتی بر بازارهای انرژی جهان بر جای خواهد گذاشت.
در این فصل به بررسی روابط ایران، امریکا و شرکتxadهای بین xadالمللی و همxadچنین به بیان سطح تکنولوژی موجود درکشور ایران و لزوم رابطه این کشور با شرکتxadهای بین xadالمللی خواهیم پرداخت.

۲-۲- الزامات توسعه تکنولوژی در صنعت نفت
با وجود تلاشxadهای انجام شده در حوزه توسعه فناوری در صنعت نفت، الگوی غالب صنعت نفت کشور از ابتدا تا کنون، الگوی فروش منابع طبیعی با تکیه بر دانش، تکنولوژی و سرمایه خارجی یا به عبارت دقیقxadتر الگوی “منبع پایه یا بهره xadبرداری” بوده است. این الگو تا کنون موانعی را در مسیر توسعه پایدار این صنعت ایجاد کرده و ادامه روند فعلی، می xadتواند به عنوان یکی از تهدیدات اساسی آینده در سطح این صنعت و همچنین در سطح ملی قلمداد شود.
چشم انداز بیست ساله کشور ، ایران ۱۴۰۴ را ایرانی برخوردار از دانش و تکنولوژی و اقتصاد آنرا اقتصاد دانشxadبنیان عنوان نموده است. تبعیت از این جهتxadگیری کلی در صنعت نفت ، مستلزم تغییر الگو از منابع پایه به سمت الگوی مبتنی بردانش و توسعه تکنولوژی است.
منابع دانش و آگاهی عبارتند از تکنولوژی، سازماندهی تکنولوژی و کاربرد آن، اطلاعات، آموزشها و مهارتها. ارزیابی تکنولوژی صنعت نفت و چگونگی تغییر جهت فرایندهای صنعت نفت از منابع پایه به دانش پایه از مباحث اساسی در آینده صنعت نفت خواهد بود.
مطالعه چشمxadانداز توسعه تکنولوژی در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی بر اساس نگرش انتقال از صنعتی منبعxadپایه یا بهرهxadبردار به صنعتی دانشxadپایه تنظیم شده است. در این کار