بررسی تأثیر باروری بر رفاه اقتصادی در کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی

۳-۴-۳-کشورهای با درآمدپایین ۳۲
۳-۵- بررسی روند متوسط تولید ناخالص داخلی سرانه در گروهxadهای مختلف درآمدی ۳۳
۳-۶- بررسی روند متوسط نرخ خام تولد به ازای هر ۱۰۰۰ نفر در گروهxadهای مختلف درآمدی ۳۴
۳-۷- بررسی روند متوسط امید به زندگی در بدو تولد در گروهxadهای مختلف درآمدی ۳۶
۳-۸- ساختار اقتصادی کشور ایران ۳۷
۳-۸-۱- تحولات جمعیتی طی دوره ۱۴۰۵-۱۳۸۵ ۴۰
۳-۸-۲- روند پیری جمعیت ایران ۴۲
۳-۹- جمعxadبندی فصل ۴۴
فصل چهارم: روشxadشناسی تحقیق
۴-۱- مقدمه ۴۶
۴-۲- مدل تحقیق ۴۶
۴-۳- تعریف عملیاتی متغیرها ۴۷
۴-۴- معرفی داده xadهای پانل و کاربردهای آن ۴۸
۴-۵- آزمون مانایی در داده xadهای پانل ۵۰
۴-۵-۱- آزمون مانایی لوین، لین و چو (LLC) 51
۴-۵-۲- آزمون مانایی ایم، پسران و شین (IPS) 53
۴-۵-۳- آزمون مانایی فیشر (ADF) 55
۴-۶- روش تخمین در داده xadهای پانلی ۵۷
۴-۶-۱- مدل اثرات ثابت ۵۸
۴-۶-۲- مدل اثرات تصادفی ۶۰
۴-۷- جمعxadبندی فصل ۶۱

فصل پنجم: یافتهxad های تحقیق
۵-۱- مقدمه ۶۳
۵-۲- آزمون مانایی داده xadهای پانلی ۶۳
۵-۳- برآورد مدل تحقیق و انتخاب روش مناسب تخمین برای پانل دیتا ۶۵
۵-۳-۱- برآورد مدل برای کلیه کشورهای مورد بررسی ۶۶
۵-۳-۲- محاسبه آماره هاسمن برای انتخاب روش اثرات ثابت یا روش اثرات تصادفی ۶۶
۵-۳-۳- آزمون والد ۶۸
۵-۴- برآورد مدل برای گروه مختلف کشورها ۶۹
۵-۵- تفسیر نتایج و یافتهxad ها ۷۲
۵-۵-۱- تفسیر نتایج حاصل از برآورد مدل برای کلیه کشورهای مورد بررسی ۷۲
۵-۵-۲- تفسیر نتایج حاصل از برآورد مدل برای گروه مختلف کشورها ۷۳
۵-۶- نتایج آزمون فرضیه ۷۵
۵-۷- جمعxadبندی فصل ۷۶
فصل ششم: جمعxadبندی، نتیجه xadگیری و ارائه پیشنهادها
۶-۱- مقدمه ۷۸
۶-۲- مروری بر خطوط کلی پژوهش ۷۸
۶-۳- بحث و نتیجه xadگیری ۸۰
۶-۴- ارائه پیشنهادات سیاستی ۸۲
۶-۵- پیشنهادهایی برای پژوهشxadهای آتی ۸۳
منابع و مآخذ
الف) منابع فارسی ۸۴
ب) منابع انگلیسی ۸۶
مقدمه
امروزه جمعیت و ویژگیxadهای مرتبط با آن، پایه و زیربنای هرگونه برنامه xadریزی و سیاستxadگذاری میxadباشد. در واقع جمعیت از جمله مؤلفهxad های مهم اقتصادی و اجتماعی در هر جامعهxadای میxadباشد که بر عملکرد اقتصادی و اجتماعی جامعه اثر میxadگذارد و در عین حال از سیاستxadهای اقتصادی و اجتماعی نیز تأثیر میxadپذیرد (فتحی، ۱۳۸۸).
هر کشوری برای رسیدن به رفاه و توسعه همه جانبه ناچار به پیش بینی نیازها و امکانات خود در دورهxad های کوتاهxadمدت، میانxadمدت و بلندxadمدت و سپس طراحی و اجرای برنامه xadهای اقتصادی و اجتماعی در جهت تأمین آن نیازها میxadباشد. در این راستا پدیده باروری یکی از ابعاد مهم جمعیتی و تأثیر xadگذار بر رفاه اقتصادی میxadباشد که در برخی کشورها برای بالا بردن میزان آن، سیاستxadهای تشویقی اعمال میxadشود و در جامعه یا کشور دیگری به سبب بالا رفتن آن سیاستxadهای بازدارنده اعمال میxadگردد. در این مورد میxadتوان از کشور چین که سیاست تک فرزندی و اروپای غربی که سیاست تشویقی را اعمال میxad کنند، نام برد (ضیایی بیگدلی و همکاران۱۳۸۵). طبق آمار منتشر شده توسط سازمان ملل متحد نرخ باروری کل[۱] از حدود ۷ فرزند در سال ۱۹۶۰ به ۳ فرزند در سال ۲۰۰۶ کاهش یافته است و این زنگ خطر برای کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی میxadباشد که در آینده نزدیک با جمعیت پیر مواجه خواهند شد. از جنبه دیگر دستxadیابی به نرخ رشد بالا و مستمر اقتصادی که با نرخ رشد تولید ناخالص داخلی اندازه گیری میxadشود، هدف کمی بسیاری از کشورها میxadباشد. یکی از مهمxadترین عوامل تأثیرxadگذار روی رشد اقتصادی نیروی انسانی متخصص و فعال میxadباشد که این مهم نیازمند سیاستxadxadهای باروری مناسب میxadباشد. در این سیاستxadها ایجاد رفاه برای جامعه در درجه اول اهمیت قرار دارد. در این مطالعه سعی بر این هست که تأثیر نرخ خام تولد به ازای هر ۱۰۰۰ نفر بر تولید ناخالص داخلی سرانه کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی مورد بررسی قرار بگیرد.
۱-۲- بیان مسأله
رشد اقتصادی یا افزایش متغیرهای کمی اقتصادی مانند تولید ناخالص داخلی سرانه از نشانهxad های مهم رفاه هر جامعهxadای میxadباشند. یکی از مهمxadترین عوامل تأثیرگذار بر رفاه اقتصادی باروی می باشد و از عوامل تأثیرگذار بر باروری، نرخ خام تولد در هر ۱۰۰۰[۲] نفر میxadباشد. برخی اوقات افزایش جمعیت و نبود تقاضای مناسب نیروی کار باعث معضل بیکاری میxadشود و گاهی وجود نیروی فعال باعث رشد اقتصادی و رفاه جامعه میxadشود. به عبارتی هیچ اتفاق نظری در مورد اینxadکه رشد جمعیت برای رشد اقتصادی کشورها مفید یا مضر است وجود ندارد. در مطالعات انجام گرفته همیشه تناقض میان افزایش جمعیت یا کاهش جمعیت بوده است. برخی همچون مالتوسینxadها معتقدند جمعیت مانع رشد و توسعه اقتصادی است. آنxadها بر این باورند که سرانجام، رشد اقتصادی به واسطه رشد جمعیت محدود شده و بالاخره متوقف خواهد شد. در مقابل کسانی هم بودند که از رشد جمعیت طرفداری کرده و آن را شرط اول توسعه و رفاه دانسته xadاند. گروهی استدلال میxad کنند که کاهش باروری باعث کاهش سرعت رشد اقتصادی در کشورهای صنعتی از طریق اثر منفی آن بر عرضه نیروی کار است. با این حال بحثxadهای نظری نشان میxadدهد که اثر کاهش باروری بر عرضه نیروی کار مؤثر می xadتواند توسط تغییرات رفتاری مرتبط با آن جبران شود. در واقع یکی از مسائل مهمی که در سالxadهای اخیر نظر اقتصاددانان غربی را به خود مشغول داشته است، بررسی تأثیر باروری بر رفاه اقتصادی بوده است.
۱-۳- ضرورت و اهمیت تحقیق
در بسیاری از کشورها جمعیت جوان و تحصیلxadکرده یکی از مهمxadترین عوامل پیشرفت هر جامعهxadای میxadباشد. کشور ایران از جمله کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی سومین کشور سریع جهان در رسیدن به مرز سالمندی است و طبق پیش xadبینیxadهای سازمان جمعیت جهانی هرم سنی جمعیت ایران در حال معکوس شدن است و این وضعیت نشان میxadدهد که جمعیت کشور که در حال حاضر جمعیت جوانی میxadباشد، در سالxadهای آتی به سوی سالمندی متمایل خواهد شد. معمولاً کشورهای توسعهxadxadنیافته یا درحال توسعه پر جمعیت و جوان هستند و بعد ازدستxadیابی به مرزxadهای توسعه، به بحران کاهش جمعیت فعال و سالمندی گرفتار میxadشوند، در واقع کارشناسان معتقدند که آنچه در کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی به لحاظ جمعیتی معضل محسوب میxadشود، کاهش رشد جمعیت نیست. دغدغه و ضرورت مهم، تحول در باروری کل است که با کاهش باروری مواجه هستیم. و چنانxadچه سرعت رشد جمعیت کم

باشد، جامعه با تهدید روبه رو خواهد شد بدین معنا که اگر چه جامعه از سلامت، رفاه و آموزش خوبی برخوردار است اما از نیروی انسانی کافی بهرهxadمند نیست و قدرت ملی تضعیف میxadشود. اهمیت و طرح این موضوع، علاوه بر ساختارهای سنی در حال تغییر، فرصتxadها و چالشxadهای پیش رو، برخاسته از این نکته میxadباشد که اگر روندهای جدید گذارهای ساختار سنی[۳] به درستی مدیریت شود و سیاستxadهای مناسب و مؤثر اتخاذ شود، می xadتواند زمینه بهره xadبرداری از پنجره فرصت جمعیتی[۴] را فراهم آورده و ابعاد مختلف رفاه اقتصادی را بهبود بخشد. اما در مقابل اگر ضعیف مدیریت شود نه تنها این فرصت از دست خواهد رفت، بلکه با روی دیگر سکه یعنی تهدیدها و چالشxadها روبرو خواهد شد. با در نظر گرفتن دیدگاهxadهای مختلف در مورد اثر باروری بر رفاه اقتصادی از یکسو و متفاوت بودن نتایج مطالعات اقتصادی در این زمینه اهمیت بررسی تأثیرات باروری بر رفاه اقتصادی به وضوح مشخص میxadشود که بایستی بررسی شود.
۱-۴- اهداف تحقیق
اهداف این تحقیق را میxadتوان به دو دسته اهداف اصلی و فرعی طبقه xadبندی کرد که عبارتند از:
هدف اصلی این تحقیق عبارت است از:
بررسی تأثیر نرخ خام تولد بر رفاه کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی میxadباشد.

هدف فرعی این تحقیق عبارت است از:
بررسی اثر امید به زندگی در بدو تولد بر رفاه کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی میxadباشد.
۱-۵- سؤالات تحقیق
سؤال اصلی این تحقیق عبارت است از:
نرخ خام تولد چه تأثیری بر رفاه اقتصادی کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی میxadگذارد؟
سؤال فرعی این تحقیق عبارت است از:
امید به زندگی در بدو تولد چه تأثیری بر رفاه کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی میxadگذارد؟
۱-۶- فرضیه xadهای تحقیق
فرضیه اصلی این تحقیق عبارت است از:
نرخ خام تولد تأثیر مثبت بر رفاه اقتصادی کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی دارد.
فرضیه فرعی این تحقیق عبارت است از:
امید به زندگی در بدو تولد تأثیر مثبت بر رفاه اقتصادی کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی میxadگذارد.
۱-۷- روش تحقیق
مطالعه حاضر به لحاظ هدف از نوع تحقیقات کاربردی و به لحاظ روش تجزیه و تحلیل از نوع تحقیقات تحلیلی میxadباشد. آمار و اطلاعات مورد نیاز تحقیق به روش اسنادی یا کتابخانهxadای بوده و تمامی دادهxad ها از طریق سایت بانک جهانی جمعxadآوری شده است. جامعهxad آماری مورد مطالعه کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی بوده که برای دوره زمانی ۲۰۱۱-۱۹۹۰ مورد بررسی قرار میxadگیرد. در این تحقیق از داده xadهای پانلی به دلیل اطلاعات بیشتر، تغییر xadپذیری بیشتر، همخطی کمتر، درجه آزادی بالاتر و کارایی بالاتر نسبت به سریxadهای زمانی و داده xadهای مقطعی استفاده میxadشود. دادهxad ها و اطلاعات آماری مورد استفاده در این تحقیق، از طریق تخمین داده xadهای پانلی مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار گرفته و نرم افزارهای مورد استفاده در این مطالعه۸ Eviews و Stata11 میxadباشد.
۱-۸- جامعه آماری و دوره زمانی تحقیق
جامعه آماری تحقیق حاضر ۴۱ کشور منتخب عضو سازمان کنفرانس اسلامی میباشد. به دلیل عدم دسترسی به آمار و اطلاعات تمامی کشورها، از بین ۵۷ کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی ، ۴۱ کشور که دارای اطلاعات کاملxadتری بودند و امکان تخمین مدل برای آنxadها میسر بوده انتخاب شدند که با بهره گرفتن از داده xadهای پانلی طی دوره زمانی ۲۰۱۱-۱۹۹۰ مورد بررسی قرار میxadگیرند. فهرست کشورهای مورد مطالعه در این تحقیق در جدول (۱-۱) آورده است.
۱-۹- محدودیتxadهای تحقیق
از آنxadجا که این پژوهش، یک مطالعه بین کشوری محسوب شده و برای کشورهای منتخب سازمان کنفرانس اسلامی میxadباشد و آمار و اطلاعات برای همه این کشورها وجود ندارد، بنابراین محدودیت عمده در این تحقیق، محدودیت آماری میxadباشد. از آنxadجا که داده xadهای آماری برخی کشورهای مورد بررسی وجود ندارد از لیست کشورهای مورد بررسی حذف شده xadاند.
۱-۱۰- سازماندهی تحقیق
این مطالعه در شش فصل تنظیم شده است: پس از کلیات تحقیق مطرح شده در فصل اول، در فصل دوم ادبیات تحقیق شامل مبانی نظری و مطالعات خارجی و داخلی مورد بررسی قرار گرفته است. فصل سوم به بررسی روندهای تحقیق اختصاص یافته و در فصل چهارم به روشxadشناسی تحقیق پرداخته شده است. فصل پنجم به برآورد مدل و تجزیه و تحلیل یافتهxad های تحقیق اختصاص یافته است. سرانجام در فصل ششم نتیجه گیری و پیشنهادات ارائه گردیده است.
۲-۱- مقدمه
این فصل در دو قسمت کلی تنظیم شده است. بعد از مقدمه، در بخش اول مبانی تئوریکی در ارتباط با تأثیر باروری و رفاه اقتصادی آورده شده است. در ادامه به مروری بر مطالعات خارجی و داخلی صورت گرفته در ارتباط با تأثیر باروری بر رفاه اقتصادی پرداخته شده است. در قسمت آخر نیز جمعxadبندی فصل ارائه شده است.
۲-۲- مبانی نظری
اثرات رشد جمعیت بر روند رفاه اقتصادی از دیرباز توجه بسیاری از اقتصاددانان را به خود جلب کرده است. تغییرات جمعیت اثرات بالقوهxad وسیعی در بسیاری از جنبهxad های زندگی بشری نظیر ساختارهای اقتصادی، اجتماعی، آموزشی و نظایر آن داشته است. گروهی از محققان به تأثیر مثبت و گروهی دیگر به تأثیر منفی باروری و به دنبال آن رشد جمعیت بر رفاه یک کشور پرداختهxadاند که در این قسمت سعی بر آن است به صورت مختصر به نظریات مهم این دو گروه پرداخته شود.
۲-۲-۱- مروری بر دیدگاه مخالفان افزایش جمعیت
یکی از مباحث و رویکردxadهای نظری متداول در حوزه اقتصاد جمعیت، بحث درباره تأثیرات باروی و رشد جمعیت بر رفاه و توسعه یک کشور است. دیدگاه بدبینانهxad جمعیت[۵] که مالتوس[۶] (۱۹۹۲)، تودارو[۷] (۱۹۹۵) و پورتنر[۸] (۱۹۹۶) بدان پرداختهxadاند، رشد جمعیت را مانع توسعه اقتصادی میxadدانند و تفکرشان بر این بوده است که با ازدیاد جمعیت، منابع غذایی و رفاهی محدودتر میxadشود. طرفداران مالتوس بر این باورند که برای از بین بردن فقر باید سطح باروری پایین بیاید. آنxadها مهار جمعیت را راهی برای فرار از این مشکل و مسأله اجتماعی قلمداد میxadکردند (چارل،۱۹۸۳)[۹].
آنxadها همxadچنین جمعیت بیشxadتر را مانع دستxadیابی به اهداف بلندمدت رشد میxadدانند. در واقع این محققان رشد زاد و ولد را به عنوان عاملی تهدید کننده برای فرایند رفاه تشخیص دادهxadاند. بر پایه این نوع تفکر، افزایش ایجاد شده در تولید کل، به سادگی از طریق افزایش نرخ زاد و ولد از بین میxadرود و با افزایش جمعیت، مسأله کمیابی ذاتی منابع، در زمان کوتاهxadتری آشکار خواهد شد ( مک نیکول[۱۰]، ۲۰۰۳).
۲-۲-۱-۱- تئوری مالتوس