بررسی تأثیر استقلال بانک مرکزی بر تورم و رشد اقتصادی در کشورهای منتخب

۳-۳-۴- تخمین روش تعمیم یافته گشتاورها ۶۶
۳-۳-۵- تعریف تخمین زننده GMM. 67
۳-۳-۶- تخمین ماتریس کوواریانس ۶۷
۳-۳-۷- مدل دادههای ترکیبی پویا ۶۸
۳-۴- آزمون ریشه واحد پانل برای ایستایی متغیرها. ۷۲
۳-۵- متدولوژی VAR. 73
۳-۵-۱- رابطه بلندمدت بین متغیرهای درونزا ۷۵
۳-۵-۲- توابع عکس العمل آنی (ضربه – واکنش) ۷۶
۳-۶- خلاصه فصل. ۷۶
فصل چهارم: تخمین مدل و تجزیه و تحلیل دادهxad ها ۷۸
۴-۱- مقدمه. ۷۹
۴-۲- معرفی متغیرها. ۷۹
۴-۳- آزمون ریشه واحد پانل برای پایایی متغیرها. ۸۰
۴-۴- تخمین مدلxadها. ۸۳
۴-۴-۱- استقلال بانک مرکزی و تورم ۸۳
۴-۴-۲- استقلال بانک مرکزی و رشد اقتصادی ۸۷
۴-۴-۳- استقلال بانک مرکزی، تورم و رشد اقتصادی ۹۱
۴-۵- خلاصه فصل. ۱۰۰
فصل پنجم: نتیجه xadگیری و پیشنهادات. ۱۰۲
۵-۱- خلاصه پژوهش. ۱۰۳
۵-۲- تحلیل اقتصادی نتایج حاصل از برآورد الگو و آزمون فرضیه xadها. ۱۰۶
۵-۳- محدودیتxadهای پژوهش. ۱۰۷
۵-۴- پیشنهادات در مورد پژوهشxadهای آتی. ۱۰۷
فهرست منابع ۱۰۹
پیوست ۱۱۳
هرست جداول و نمودارها
جدول۲-۱: متغیرهای پرسشنامه در شاخص قانونی بانک مرکزی (شاخص کوکرمن) ۳۹
جدول ۲-۲: متغیرهای پرسشنامه در شاخص واقعی استقلال بانک مرکزی (شاخص کوکرمن) ۴۲
جدول ۲-۳: شاخص جاکوم ۴۴
جدول ۴-۱: بررسی ایستایی متغیرهای پژوهش ۸۱
جدول۴-۲: تأثیر استقلال بانک مرکزی بر تورم در کشورهای منتخب ۸۶
جدول۴-۳: تأثیر استقلال بانک مرکزی بر رشد اقتصادی در کشورهای منتخب ۸۹
جدول ۴-۴: تعیین مقدار بهینه وقفه با بهره گرفتن از آزمونxadهای مختلف ۹۴
جدول ۴-۵: تخمین رابطه بین استقلال بانک مرکزی، تورم و رشد اقتصادی ۹۵
جدول۴-۶: تعیین تعداد بردارهای همگرایی با بهره گرفتن از آزمون . ۹۷
جدول۴-۷: تعیین تعداد بردارهای همگرایی با بهره گرفتن از آزمون . ۹۷
نمودار ۴-۱: تابع عکسxadالعمل آنی تورم نسبت به تکانهxadهای استقلال بانک مرکزی ۹۹
نمودار ۴-۲: تابع عکسxadالعمل آنی رشد اقتصادی نسبت به تکانهxadهای استقلال بانک مرکزی ۱۰۰
۱- ۱- مقدمه
یکی از مسائلی که در دو دهه اخیر موضوع مباحثه بسیاری از اقتصاددانان در کشورهای مختلف شده است، موقعیت بانکxadهای مرکزی و روابط این بانکxadها با دولتxadهاست. مقوله استقلال بانک مرکزی و تقویت آن، مدتی است که مورد توجه اقتصاددانان و مسئولین پولی کشورها قرار گرفته است و حتی برخی از این کشورها، تغییرات جدیدی در قوانین خود در جهت اعطای استقلال و قدرت بیشتر به بانکxadهای مرکزی خود بهxadوجود آوردهxadاند. اعطای استقلال بیشتر به بانکxadهای مرکزی دلایل متفاوتی دارد که به xadوسیله برخی مطالعات نظری و تجربی حمایت میxadشوند. به این منظور در ابتدا توضیح مختصری در مورد شاخص استقلال بانک مرکزی ارائه میxadشود و در ادامه به مبانی نظری تأثیر استقلال بانک مرکزی بر تورم و رشد اقتصادی پرداخته میxadشود.
۱-۲- بیان مسئله و ضرورت انجام پژوهش
برای یک بانک مرکزی مسئله استقلال زمانی مطرح میxadشود که این نهاد بهxadوسیله قانون، عرف جامعه، تئوریxadهای پولی و یا به شکل موضوعات کلی موظف به اجرای وظایفی میxadشود که در جهت منافع عمومی نیست. مشکل اساسی در بررسی استقلال بانک مرکزی، اندازه xadگیری آن در کشورهای مختلف بوده است. برخی از اقتصاددانان از جمله بید[۱] و پارکین[۲] (۱۹۸۲)، استقلال بانک مرکزی را از جنبه استقلال سیاسی بررسی کردهxadاند. استقلال سیاسی به روابط بنیادی بین بانک مرکزی و قوه مجریه، روش و مقررات مربوط به عزل و نصب رئیس بانک مرکزی، نقش مسئولان دولتی در شورای بانک مرکزی و تعداد تماسxadهای عادی بین دولت و بانک مرکزی مربوط میxadشود.
گریلی[۳]، ماسیاندارو[۴] و تابلینی[۵] (۱۹۹۱) نیز معیاری برای استقلال بانک مرکزی معرفی کردند که هم استقلال سیاسی و هم استقلال اقتصادی را منعکس میxad کند. بر این اساس استقلال سیاسی بانک مرکزی یعنی اینxadکه بانک مرکزی بتواند اهداف سیاستxadگذاری خود را بدون مداخله و نفوذ دولت انتخاب و تعیین کند. این معیار به عواملی از قبیل: انتصاب و یا عدم انتصاب رئیس کل و شورای بانک از طرف دولت، طول دوره تصدی این مقامات، عضویت یا عدم عضویت نمایندگان دولت در شورای بانک مرکزی، لزوم یا عدم لزوم تصویب سیاست پولی از طرف دولت و سرانجام اینxad که هدف ثبات قیمتxadها بهxad طور صریح در اساسنامه بانک مرکزی آمده است یا نه، بستگی دارد. استقلال اقتصادی، به توانایی بانک مرکزی برای بهxadکارگیری آزادانه ابزارهای سیاستxadهای پولی مربوط میxadشود. معمولxadترین محدودیتی که در راه هدایت سیاست پولی توسط بانک مرکزی وجود دارد، کم و کیف فشارهای وارده به بانک مرکزی برای تأمین کسری بودجه دولتی است. بر اساس این شاخص استقلال اقتصادی، کیفیت سهولت دسترسی دولت به اعتبارات بانک مرکزی برای تأمین کسری بودجه اندازه xadگیری میxadشود.
در نهایت کوکرمن[۶] (۱۹۹۳) شاخصی ارائه داد که در مقایسه با شاخصxadهای گذشته کاملxadتر است. وی شاخص استقلال بانک مرکزی را از چهار جنبه مورد بررسی قرار داد که عبارتند از: شرایط انتصاب هیئت رئیسه بانک مرکزی، فرمولxadبندی سیاستxadهای بانک مرکزی، بررسی اهداف بانک مرکزی و محدودیتxadهای استقراض دولت از بانک مرکزی. این بخشxadها به زیربخشxadهای زیادی تقسیم میxadشوند که در فصل بعد به طور مفصل به آنxadها پرداخته میxadشود.
یکی از مشهورترین عقاید پولی منتسب به پولیون این است که علت وجود یک تورم پایدار، پول است. به عبارت دیگر

تورم یک پدیده پولی است. بنابراین برای رهایی از تورم، کنترل حجم پول امری الزامی است. پس بهترین راه برای کنترل و مهار تورم، کاهش انگیزشxadهایی است که بر اساس آن لزوم افزایش حجم پول احساس شود. این عملیات اصطلاحاً در ادبیات پولی در بخش سیاستxadهای پولی گنجانده شده است و وظیفه کنترل و هدایت این عملیات بر عهده بانک مرکزی است. علاوه بر این مسئولیت یعنی کنترل تورم و ثبات قیمتها، حفظ ارزش پول، حفظ تعادل داخلی و خارجی و کمک به رشد و ثبات اقتصادی جامعه به عنوان اهداف و مسئولیتxadهای بانک مرکزی ذکر شده است.
یکی دیگر از دلایل دیگر اهمیت استقلال بانک مرکزی، مقوله انگیزه دولتxadها برای تسلط بر بانک مرکزی است. شاید نتوان گفت که دولتxadها به عنوان یک هدف نهایی قصد ایجاد تورم دارند. بنابراین بهتر است سوال مربوط به چرایی انگیزه ایجاد تورم توسط دولتxadها را به سوال مربوط به انگیزه آنها برای افزایش حجم پول تغییر داد. دولتها با تقاضای انبوهی از جانب دریافتxadکنندگان خدمات عمومی مواجهند. بهرهxadمندی از امنیت بیشتر، بهداشت با پوشش گستردهxadتر، آموزش بهتر و فراگیرتر و موارد مشابه برای دریافتxadکنندگان این خدمات که هزینهxadای بابت آن پرداخت نمیxad کنند، همواره مطلوب است. عرضه این خدمات عمدتاً به طور انحصاری توسط دولتxadها صورت میxadگیرد و افزایش میزان آنها مستلزم تخصیص مخارج بیشتر است. افزایش مخارج دولت نیازمند دریافت مالیات بیشتر از جامعه است. اما افزایش مالیات، با مقاومت پرداختxad کنندگان مالیات مواجه خواهد شد و بنابراین اگر دولت راه سادهxadتری را برای تأمین منابع پیدا کند، طبیعتاً ترجیح داده میxadشود. تأمین پولی هزینهxad های دولت، راه میانxadبری تلقی میxadشود که منجر به برقراری رابطهxadای یکxadطرفه بین دولت و مردم خواهد شد. این شیوه تأمین منابع که در واقع انتشار پول برای مخارج دولت است، از آنجا که در نهایت تبدیل به تورم میxadشود و تورم نیز ارزش پول در اختیار مردم را کاهش میxadدهد، خود نوعی مالیات تلقی شده و در اصطلاح مالیات تورمی نامیده میxadشود. مالیات تورمی از آنجا که اولاً بسیار ناعادلانه است و برخلاف مالیات متعارف، منجر به بدتر شدن وضعیت فقر و توزیع درآمده شده و ثانیاً عدم شفافیت رابطه دولت و مردم را در پی دارد، مدتxadهاست که نه xadتنها در کشورهای پیشرفته بلکه در کشورهای در حال توسعه نیز توسط قوانین محکم ممنوع شده است. بنابراین یکی از انگیزهxadهای دولتها برای خلق پول از طریق بانکهای مرکزی، تأمین هزینههای دولت بجای مالیات است (تقیxadپور و موسوی، ۱۳۸۳).
انگیزه دوم دولتxadها برای خلق پول، حمایت از اشتغال است. دانش اقتصاد تا اواخر دهه شصت و اوایل دهه هفتاد حکایت از وجود رابطهxadای قطعی و منفی میان تورم و بیکاری داشت. این رابطه در قالب منحنی فیلیپس معرفی شد. کشورهایی که نرخxadهای تورم پایین و نرخxadهای بیکاری غیر قابلxad قبول داشتند، در چارچوب منحنی فیلیپس میxadتوانستند در ازای پذیرفتن هزینهxad های تورم بیشتر، از منافع ناشی از بیکاری کمتر بهرهxadمند شوند. در واقع تورم باعث کاهش نسبی دستمزدها و در نتیجه افزایش تقاضا برای نیروی کار توسط بنگاهxadهای اقتصادی میxadشد که افزایش اشتغال را به دنبال میxadآورد. بعدها در چارچوب نظریه اقتصاد، تحلیل نقش انفعالی کارگران به تحلیل نقش فعال آنان تغییر کرد. به این صورت که اگر کارگران سیاست دولت مبنی بر افزایش اشتغال را از طریق افزایش حجم پول شناسایی کنند، خواهند توانست تورم ناشی از آن را نیز پیش xadبینی کرده و بر اساس آن، دستمزدها را افزایش دهند که نتیجه آن عدم تغییر میزان تولید و اشتغال است. این نظریه که بر نقش انتظارات در تنظیم رابطه میان تورم و بیکاری تأکید دارد، تنها بخشی از سیاستهای پولی را موثر بر اشتغال میxadداند که غافلگیرانه بوده و فرصتی را برای ترمیم دستمزدها باقی نگذارد. دولتxadها قصد افزایش حجم پول با حذف کاهش بیکاری را دارند، کارگران نیز که از این موضوع آگاهند خواستار افزایش دستمزدها میxadشوند و دولت نیز میxadداند که کارگران این پدیده را میxadشناسند و این جریان ادامه میxadیابد. (شجری، ۱۳۷۴)
این دور تسلسل را تنها استقلال بانک مرکزی متوقف میxad کند و مانع از شکلxad گیری یک روند تورمی فزاینده میxadشود.
سومین انگیزهxadای را که میxadتوان برای ایجاد تورم توسط دولتxadها ذکر کرد، کاهش ارزش حقیقی بدهیxadهای دولت به مردم و واحدهای اقتصادی است. تورم باعث میxadشود که ارزش بدهیxadهای گذشته دولت کاهش پیدا کرده و باز پرداخت آن سادهxadتر شود. (معدلت، ۱۳۷۵)
مجموعه عوامل ذکر شده، دولتxadهای مختلف جهان اعم از توسعه xadیافته و در حال توسعه را به صورت فراگیر بر آن داشت تا به سمت اعطای استقلال به بانکxadهای مرکزی حرکت کنند. بنابراین بدیهی است که مبانی نظری و اساسی اندیشه استقلال بانکxadهای مرکزی، جلوگیری از بروز تورمxadهای شتابان و پایدار است.
۱-۳- اهداف پژوهش
هدف اصلی این تحقیق بررسی تأثیر استقلال بانک مرکزی بر تورم و رشد اقتصادی، به صورت جداگانه و همچنین با لحاظ کردن اثرات همزمان و متقابل آنxadها در منتخبی از کشورهای توسعهxadیافته و در حال توسعه، شامل ۹۲ کشور است. همچنین در این پژوهش، اثرات تورم و رشد اقتصادی بر یکدیگر، با لحاظ کردن شاخص استقلال بانک مرکزی بررسی میxadشود.
۱-۴- سوالات پژوهش
سوالات اساسی که در این پایان xadنامه به دنبال پاسخ برای آنxadها هستیم عبارتند از:

• رابطه استقلال بانک مرکزی با تورم و رشد اقتصادی، به صورت جداگانه در کشورهای منتخب چگونه است؟
• تأثیر همزمان و متقابل استقلال بانک مرکزی بر تورم و رشد اقتصادی در کشورهای منتخب، چگونه است؟

۱-۵- فرضیات پژوهش
۱- استقلال بانک مرکزی موجب کاهش تورم و افزایش رشد اقتصادی میxadشود.
۲- کاهش تورم ناشی از لحاظ کردن استقلال بانک مرکزی، تاثیر منفی بر رشد اقتصادی ندارد.
۱-۶- تبیین مدل و روش پژوهش
روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش بر حسب هدف کاربردی و بر حسب روش از نوع روش توصیفی و علّی است. پژوهش توصیفی شامل جمعxadآوری اطلاعات برای آزمون فرضیه xadها یا پاسخ به سوالات مربوط به وضعیت فعلی موضوع مورد مطالعه میxadشود و با بهره گرفتن از تحلیل علی، رابطه علت و معلولی بین متغیرها بررسی میxadشود. ابزار جمعxadآوری دادهxad ها به صورت کتابخانهxadای، اسنادی و پایگاهxadهای اطلاعاتی در اینترنت است و با بهره گرفتن از الگوهای اقتصاد سنجی به آزمون فرضیه xadها پرداخته میxadشود.
این پژوهش سعی دارد با عنایت به مطالعات پیشین و با بهره گرفتن از روش مناسب اقتصادسنجی، ابتدا تأثیر استقلال بانک مرکزی بر تورم و رشد اقتصادی، به صورت جداگانه مورد بررسی قرار میxadگیرد. سپس تأثیر همزمان استقلال بانک مرکزی را بر رشد اقتصادی و تورم، و با لحاظ کردن اثرات متقابل این متغیرها بر یکدیگر در منتخبی از کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته بررسی کند.
برای بررسی و ارزیابی رابطه بین استقلال بانک مرکزی، تورم و رشد اقتصادی در کشورهای منتخب، از تخمین زنندهxadهای گشتاور تعمیم یافته[۷](GMM) برای مدلxadهای ترکیبی پویا استفاده میxadشود.
برای بررسی تأثیر استقلال بانک مرکزی بر رشد اقتصادی، با توجه به آزمون لوین[۸]- رنلت[۹] (۱۹۹۳)، از فرم معادله زیر استفاده میxadشود:
GDP_it = α_i+ β_۱F_it + β_۲I_it + β_۳Z_it+ε_it
که در آن GDP متوسط نرخ رشد سالانه تولید ناخالص داخلی سرانه است.F، شاخص استقلال بانک مرکزی (CBI) است، و متغیر هدف محسوب میxadشود. I بردار متغیرهای توضیحی است که همواره در مدلxadهای رشد آورده میxadشوند؛ مانند: وقفه رشد تولید ناخالص سرانه (GDP)، رشد جمعیت سالانه (Pop)، سهم سرمایه xadگذاری از تولید ناخالص داخلی (INV) و شاخص سرمایه انسانی (HC). Z هم شامل بردار متغیرهای توضیحی است که بیشتر در مدلxadهای پانل استفاده میxadشوند؛ مانند: سهم هزینهxad های مصرفی دولت از تولید ناخالص داخلی (GOV)، سهم صادرات از تولید ناخالص داخلی (EX) و تورم (INF) (آکاند[۱۰]، ۱۹۹۸).
با توجه به مطالعات پیشین از جمله برام[۱۱] (۲۰۱۱)، برای بررسی تاثیر استقلال بانک مرکزی بر تورم، از فرم تابع زیر استفاده میxadشود:
Inf_it= α+ β_۱ CBI_it+ β_۲ GDP_it+ β_۳ Inf(-1)_it+ β_۴ Debt_it+ β_۵ Open_it+ β_۶ Regim_it+ β_۷ IM + ε_it
که این متغیرها عبارتند از:
Inf: نرخ تورم، CBI: شاخص استقلال بانک مرکزی، GDP: نرخ رشد تولید ناخالص داخلی سرانه، Open: درجه باز بودن اقتصاد، Debt: سهم خالص بدهیxadهای خارجی از تولید ناخالص داخلی، Inf(-1): وقفه نرخ تورم، Regim: رژیمxadهای نرخ ارز.