پایان نامه مدیریت : شهر الکترونیک در خدمت مدیریت شهری

شهر الکترونیک در خدمت مدیریت شهری

حرکت به سمت جامعه اطلاعاتی، باعث تغییر روند کنونی مدیریت شهرها می شود. در جامعه اطلاعاتی، شهرها با توجه به عمق وظایف و پیچیدگی روابط اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی عصر تعاملی حاضر از اهمیتی دوچنان برخوردارند. در حوزه شهری، شهرها و شهرداری های الکترونیکی یکی پس از دیگری در حال ظهور هستند و نوع ارائه خدمات شهری در حال دگرگونی و تغییر است. در جدول ۳ تفاوت شهرهای فعلی با شهرهای الکترونیکی و ویژگی های هریک تشریح شده اند.

جدول ۳: ویژگیهای فضاهای شهری و فضاهای الکترونیکی

] هیون کیم،۱۳۸۴، ص ۲۷ [

^٭ مبتنی بر ساختمان ها، خیابان ها، جاده ها و فضای کالبدی شهرها

شهرهای الکترونیکی نرم افزار، سخت افزار و پی بستر مورد نیاز را برای دسترسی شهروندان در تمامی اوقات شبانه روز به خدمات دولتی و بخش خصوصی بر روی شبکه وب فراهم می آورند. به عنوان مثال ادارات شهر الکترونیکی با شعار شهروند محوری بخش بزرگی از خدمات خود را در منزل شهروندان ارائه می کنند. این اقدام علاوه بر اینکه باعث کاهش رفت و آمدهای شهری می شود، زمینه ارائه خدمات مطلوب، سریع و کم هزینه را از هر مکان و در هر زمان بوجود می آورد. در شهرهای الکترونیکی به صورت تعاملی مدیران می توانند به راحتی از پیشنهادات و نظرات شهروندان مطلع شده و در تصمیم سازی های مدیریتی و اداره شهر از آنها استفاده کنند.

ایجاد شهر الکترونیک تأثیرات بسیاری را در زمینه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای اداره شهر و شهروندان به دنبال خواهد داشت. در زمینه توسعه تجارت الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی، گسترش استفاده از کارت های اعتباری، کاهش بروکراسی و روند اداری مبتنی بر کاغذ، کاهش هزینه ارائه خدمات، ایجاد زمینه برای سرمایه گذاری داخلی و خارجی و ارتباط تجاری شهر با سایر نقاط جهان، بخشی از تأثیرات آن خواهد بود. خدمات برخط به شهروندان و مسافرین در هرجا و هر وقت، افزایش رضایتمندی شهروندان در دسترسی به خدمات دولتی و بخش خصوصی، امکان تشکیل گروه های اجتماعی برخط، رأی گیری برخط، امکان توزیع عادلانه امکانات به صورت یکسان در میان شهروندان و ایجاد زمینه برای استفاده از نظرات شهروندان در مدیریت شهر از جمله اثرات اجتماعی ایجاد و توسعه شهرهای الکترونیک خواهد بود. در زمینه های فرهنگی نیز آموزش مجازی شهروندان در موضوعات عمومی و اختصاصی، امکان انتشار رسانه های دیجیتالی برای شهروندان، استفاده از کتابخانه های دیجیتالی شهر و سایر نقاط کشور و جهان، انتشار اخبار و اطلاعاتبه هنگام در مورد شهر و ده ها مورد دیگر نام برد. در زمینه اجتماعی و سیاسی معرفی شهر در جهان و امکان بیشتر ارتباطات بین المللی در جامعه اطلاعاتی، بالا بردن وجهه سیاسی شهر و شهروندان برخی از تأثیرات مهم شهر الکترونیک خواهد بود.

با توجه به مباحث مطرح شده می توان مزایای زیر را برای به خدمت گرفتن فناوری های نوین ارتباطاتی و اطلاعاتی در مدیریت شهر و ایجاد شهرهای الکترونیکی برشمرد: [سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱، ص ۵۶[

1. فراهم آوردن خدمات اینترنت باکیفیت و سرعت بالا برای شهروندان: به وجود آوردن یک زیرساخت مناسب جهت اتصال به اینترنت و شبکه جهانی یکی از مزایایی است که توسط شهرهای الکترونیک بدست میآید.
2. فراهم آوردن کانالهای آموزشی متفاوت و محیط آموزشی مادام العمر: ابزارهایی که فناوری اطلاعات در اختیار شهر الکترونیک قرار میدهد امکان آموزش فراگیر را فراهم میسازد. با بهره گرفتن از این ابزارها میتوان روشهای مختلف آموزش را از هرکجا و در هر زمان برای مخاطبان پیاده سازی نمود.
3. بهبود کیفیت زندگی مردم: با تسهیل انجام فعالیتهای شهری و بهبود اوضاع اقتصادی شهر که نتیجه بهبود امر تجارت در سطح شهر میباشد و افزایش آگاهی مردم از فرآیندهای شهری و همچنین امکانات شهر، به طور خودکار کیفیت زندگی مردم رو به بهبود خواهد گذاشت.
4. ارائه خدمات یک مرحلهای به شهروندان: با تعریف مناسب ارتباطات شهری توسط فناوی اطلاعات و همچنین الکترونیکی کردن آنها دیگر نیاز به مراجعههای پیدرپی به ادارات و سازمانهای مختلف جهت انجام کارها وجود نخواهد داشت، بلکه تمام فرآیند لازم برای انجام یک کار در شهر به یک فعالیت تقلیل خواهد یافت.
5. تقویت رقابت تجاری شهر و ایجاد فرصتهای تجاری بیشتر توسط تجارت الکترونیک: الکترونیکیکردن پرداختها و دریافتها و همچنین آگاهی سریع تجار از پتانسیلهای موجود در شهر، محیط رقابتی را در عرصه تجارت شهر تقویت خواهد کرد.
6. ارتباط بهتر سازمانها و ارگانهای مختلف شهری: ارتباط بهتر سازمانها بصورت الکترونیکی با یکدیگر و تسهیل امر مکاتبات از طریق اینترنت توسط زیرساخت های ایجاد شده در شهر الکترونیک، بهبود بخشیده خواهد شد.
7. دسترسی ۲۴ ساعته به خدمات شهری: برقراری ارتباط مداوم شهروندان و تجار با شهرداری و بالعکس، شهردار و مسئولان شهر را هر چه سریعتر در جریان مشکلات و نواقص موجود در سطح شهر قرار خواهد داد و رفع عیوب شهر تسریع خواهد شد.
8. افزایش مشارکت مردم در اداره شهر: ایجاد حس مشارکت، در نتیجه حق اظهار نظر در مورد شهر و همچنین ارتباط مستقیم با شهردار باعث میشود که شهروندان خود را در قبال شهر و جامعهای که در آن زندگی میکنند مسئول بدانند و در نتیجه تمام سعی خود را در جهت برقراری یک جامعه بهتر بکار بندند.
9. کاهش ترافیک شهر با توجه به کاربرد اینترنت در فعالیتهای شهری شهروندان: استفاده از اینترنت در انجام فعالیتهای شهری شهروندان باعث میشود شهروندان از منزل فعالیتهای خود را مدیریت کنند و نیاز به مراجعه فیزیکی به سازمانها نداشته باشند. این امر باعث کاهش ترافیک شهری میگردد.
10. کاهش آلودگی هوا با کاهش ترافیک شهری: کاهش ترافیک بوجود آمده در نتیجه افزایش استفاده از اینترنت در انجام فعالیتهای شهری مسلما کاهش آلودگی ایجاد شده توسط اتومبیلها در سطح شهر را در برخواهد داشت.
11. همسوسازی سرمایهگذاریها با نیازهای شهروندان و شهر: از آنجا که در هر سازمانی مشتری مهمترین عنصر میباشد و باید به نیازهای او توجه وافر معطوف گردد، در صورتیکه به شهر به عنوان یک سازمان بزرگ بنگریم شهروندانی که برای این سازمان بزرگ حکم مشتری را دارند باید مورد توجه قرار گیرند. از طرفی شهر الکترونیک امکاناتی را فراهم میآورد که آگاهی یافتن از نیازهای شهروندان تسهیل میگردد. بنابراین به راحتی میتوان سرمایه گذاریهای شهری را در جهت برطرفکردن نیازهای حاضر شهروندان به کار بست و از سرمایه گذاریهای اضافی در نقاطی که به آنها نیازی نیست پرهیز نمود.
12. تسریع در برطرف شدن مشکلات ایجاد شده در شهر با ارتباط مستقیم شهردار با شهروندان: ارتباط مستقیم شهروندان با شهردار و مسئولین شهر باعث میشود که مشکلات شهری هرچه سریعتر به گوش مسئولین برسد و آنها در جهت رفع آنها اقدام کند.
13. صرفه جویی در وقت و انرژی: مسلما با افزایش استفاده از اینترنت در انجام الکترونیکی کارها، دو عامل مصرف وقت و انرژی تا حد زیادی تقلیل خواهد یافت.
14. جلوگیری از سرمایهگذاری بیشتر روی روشهای قدیمی اداره شهر: زیرساختهای ایجاد شده توسط شهر الکترونیک باعث میشود که سرمایهگذاریهای آتی شهر بر مبنای زیرساختهای نوین صورت بگیرد و از سرمایهگذاری بیشتر بر روی روشهای قدیمی خودداری شود.
15. ایجاد زیرساخت لازم برای توسعه آتی شهر: بدیهی است که با وجود یک زیرساخت مناسب که توسط شهر الکترونیک ایجاد شده است، توسعه آتی شهر نیاز به زیرساختهای جدید نخواهند داشت.
16. کاهش فساد اداری: انجام امور اداری بصورت الکترونیک، از اختلالات و اغتشاشاتی که در امور اداری وجود دارد تا حد زیادی خواهد کاست و این امر به این دلیل است که در این حالت دیگر شهروندان بصورت مستقیم به کارمندان ادارات در انجام کارهای خود نیاز ندارند، بلکه تمام پروسههای لازم بر طبق قوانین توسط خود شهروندان صورت میگیرد.
17. افزایش نظم در فعالیتهای شهر با بهره گرفتن از سیستم اطلاعاتی جامع: تعریف دقیق فعالیتهای شهری موجب افزایش نظم در فرایندهای شهری میگردد.
18. افزایش سطح آگاهی عموم: افزایش آگاهی مردم از اوضاع شهر و همچنین ارتباط تنگاتنگ با شهر الکترونیک باعث بهبود سطح آگاهی مردم از محل زندگی خود میگردد.
19. درآمد ثابت شهری با بوجود آمدن یک سیستم با ثبات گردش پول در جامعه: با ایجاد سیستمهای پرداخت مالیات، جرائم و قبوض به صورت روی خط باعث میشود که تاخیرات ایجاد شده در پرداختها به این صورت از بین برود و در نتیجه به یک درآمد باثبات برای شهر منتهی گردد.
20. نشر فرهنگ و عقاید: افزایش اطلاعات موجود توریستی مثل رسومات و شیوه زندگی در شهر و غیره بر روی شبکه جهان گستر اینترنت باعث نشر فرهنگ و عقاید شهر خواهد گشت.

۲۱- مدیریت و نظارت واحد شهری: با استقرار سیستمهای یکپارچه در شهرداری الکترونیک، از فعالیتهای موازی، بینظمی و اختلالات جلوگیری میشود و و تمام فعالیتها تحت نظارت مدیریت واحد صورت میگیرد.

با توجه به مباحث مطرح شده و گسترش روزافزون استفاده از فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی در سطح شهرها در راستای مدیریت بهینه شهری و ارائه خدمات بهتر، در این بخش چند نمونه از کاربردهای فناوریهای ارتباطات و اطلاعات در سطح شهر مورد بررسی قرار می گیرد.

۲-۹-۱- سرویس ردیابی با GPS

یکی از سیستمهایی که امروزه در شهرهای دنیا در راستای مدیریت بهینه امور شهری مورد استفاده قرار می گیرد، ردیابی تجهیزات حمل و نقل به کمک GPS است. به زبان ساده، سیستم ردیابی با GPS سیستمی است که به کاربر خود این امکان را می دهد که موقعیت دقیق یک وسیله، یک فرد و یا سایر دارایی ها یا تجهیزاتی که به GPS مجهز شده اند را تعیین کرده و همچنین اطلاعات موقعیت مکانی را در فواصل زمانی مشخص ذخیره نمود. خدمات قابل ارائه توسط سیستم ردیابی با GPS در سه دسته قرار می گیرند.

۱- مدیریت ناوگان حمل و نقل عمومی: یکی از اصلی ترین موارد استفاده از این سیستم ها، مدیریت ناوگان حمل و نقل عمومی (تاکسی، اتوبوس، …) است که کمک شایانی در جهت انجام بهینه وظایف سازمانهای مرتبط با این موضوع از جمله پلیس و شهرداری می نماید. به کمک این سیستم می توان با نظارت کامل بر نحوه عملکرد بخش های مختلف مجموعه حمل و نقل عمومی، مسائل و مشکلات و چالش های موجود را که سبب عدم کارکرد بهینه سیستم حمل و نقل می شوند به راحتی شناسایی کرد و در جهت رفع آنها اقدام نمود. مسائلی از قبیل آگاهی سریع از خرابی وسائل نقلیه عمومی، تعداد فعال در هر لحظه، سرعت و مسیر حرکت، توقف های غیرضروری و طولانی و … که تأثیر مستقیم بر کارایی سرویس دهی دارند از جمله قابلیتهای این سیستم ها هستند. همچنین از این سیستم می توان در جهت کمتر شدن معضل ترافیک و نظارت دقیق بر حسن انجام وظایف محوله به سیستم ناوگان حمل و نقل عمومی استفاده نمود.

۲- مدیریت دارایی ها: نظارت بر فعالیت ها و خدمات ارائه شده توسط ماشین آلات و تجهیزات شهرداریها به کمک این سیستم میسر می شود. (در ایران این قبیل وظایف بر عهده سازمان موتوری شهرداری می باشد) به این ترتیب می توان به صورت لحظه ای از وضعیت تجهیزات و ماشین آلات اطلاع کسب نمود.

۳- سرویس های ایمنی شخصی: سرویس هایی از قبیل ردگیری کودکان، سالمندان و حتی دارایی های شخصی افراد به عنوان سومین کاربرد سیستم ردیابی با GPS شناخته می شود. شهرداری ها می توانند با ایجاد بسترهای لازم برای سرویس هایی از این دست به ارائه خدمات به شهروندان بپردازند.

۲-۹-۲- سیستم اطلاعات جغرافیایی

سیستم اطلاعات جغرافیایی برای جمع آوری، ذخیره و تجزیه و تحلیل داده هایی استفاده می شود که موقعیت جغرافیایی آنها یک مشخصه مهم و اصلی محسوب می شود و یا به نحوی با موقعیت جغرافیایی در ارتباط هستند. به عبارت دیگر سیستم اطلاعات جغرافیایی عبارتست از یک مجموعه رایانه ای ویژه که قابلیت های جمع آوری، ذخیره سازی، مدیریت، بازیابی، تغییر، تحلیل، مدل سازی و نمایش اطلاعات مکانی و غیر مکانی را دارد. [Turban, 2001, p45]

در سیستمهای اطلاعات جغرافیایی برای هر پدیده جغرافیایی دو مسأله مد نظر است: پدیده چیست؟ در کجا قرار دارد؟

چون حجم دادههای جغرافیایی بسیار زیاد است، لذا قدرت سیستمهای اطلاعات جغرافیایی, یک عامل حیاتی در آنالیز این دادهها محسوب میشود. حجم دادههای جغرافیایی به این دلیل که ممکن است با صدها یا هزاران نوع عارضه سروکار داشته باشیم، و صدها نوع مشخصه به یک عارضه نسبت داده شوند بسیار زیاد است. این اطلاعات ممکن است به صورت نقشه، جداولی از دادهها و با فهرستهایی از اسامی یا آدرسها باشند. کارکردن با این حجم زیاد دادهها با روش های معمولی و غیر کامپیوتری بسیار مشکل و وقتگیر, در بعضی موارد حتی غیر ممکن است اما هنگامیکه همین دادهها وارد یک GIS میشوند، میتوان به راحتی انواع پردازشها و تجزیه و تحلیلها را با صرفهجویی در هزینه و زمان بر روی آنها انجام داد.

برنامههای GIS در حال حاضر در زمینههای زیر از کاربرد وسیعی برخوردار هستند:

• سیستم های اطلاعات گردشگری
• مشاهده روابط درونی دادههای آماری زمین مرجع
• پیدا کردن محلهای خاص (مثل فروشگاه ها، زمینهای ورزشی و …)
• سیستم اطلاعات ترافیک

تنها دانشمندان علوم زمین به داده های مکانی و تحلیل آنها نیاز ندارند، بلکه برنامه ریزان شهری به کمک GIS می توانند به یکپارچه سازی اطلاعات مورد نیاز در مدیریت شهر بپردازند. یکپارچه سازی اطلاعات مربوط به تجهیزات زیرزمینی نظیر لولهکشیهای آب، برق ، فاضلاب، تجهیزات و کابلهای مخابراتی، گاز و مترو، اطلاعات پراکندگی مکانی انواع جرائم شهری، پراکندگی بیماری ها، توزیع مکان های تجاری و پراکندگی فروشگاه ها و مکان های تجاری از جمله اطلاعاتی هستند که در قالب سیستم های اطلاعات جغرافیایی به تصمیمگیری بهتر در برنامهریزی و مدیریت امور شهر کمک می کند. [بارو، ۱۳۸۴، ص ۸]

[۱] GPS Tracking

[۲] Geographic Information System (GIS)